中部第98經（Majjhima Nikāya 98 / Vāseṭṭhasutta）

Majjhima Nikāya 98

Vāseṭṭhasutta

Evaṁ me sutaṁ—

ekaṁ samayaṁ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe.

Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā icchānaṅgale paṭivasanti, seyyathidaṁ—

caṅkī brāhmaṇo, tārukkho brāhmaṇo, pokkharasāti brāhmaṇo, jāṇussoṇi brāhmaṇo, todeyyo brāhmaṇo, aññe ca abhiññātā abhiññātā brāhmaṇamahāsālā.

Atha kho vāseṭṭhabhāradvājānaṁ māṇavānaṁ jaṅghāvihāraṁ anucaṅkamantānaṁ anuvicarantānaṁ ayamantarākathā udapādi:

“kathaṁ, bho, brāhmaṇo hotī”ti?

Bhāradvājo māṇavo evamāha:

“yato kho, bho, ubhato sujāto mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakkuṭṭho jātivādena—

ettāvatā kho, bho, brāhmaṇo hotī”ti.

Vāseṭṭho māṇavo evamāha:

“yato kho, bho, sīlavā ca hoti vattasampanno ca—

ettāvatā kho, bho, brāhmaṇo hotī”ti.

Neva kho asakkhi bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhaṁ māṇavaṁ saññāpetuṁ, na pana asakkhi vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṁ māṇavaṁ saññāpetuṁ.

Atha kho vāseṭṭho māṇavo bhāradvājaṁ māṇavaṁ āmantesi:

“ayaṁ kho, bho bhāradvāja, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe.

Taṁ kho pana bhavantaṁ gotamaṁ evaṁ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato:

‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.

Āyāma, bho bhāradvāja, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkamissāma; upasaṅkamitvā samaṇaṁ gotamaṁ etamatthaṁ pucchissāma.

Yathā no samaṇo gotamo byākarissati tathā naṁ dhāressāmā”ti.

“Evaṁ, bho”ti kho bhāradvājo māṇavo vāseṭṭhassa māṇavassa paccassosi.

Atha kho vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu.

Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

Ekamantaṁ nisinno kho vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṁ gāthāhi ajjhabhāsi:

“Anuññātapaṭiññātā,

tevijjā mayamasmubho;

Ahaṁ pokkharasātissa,

tārukkhassāyaṁ māṇavo.

Tevijjānaṁ yadakkhātaṁ,

tatra kevalinosmase;

Padakasmā veyyākaraṇā,

jappe ācariyasādisā;

Tesaṁ no jātivādasmiṁ,

vivādo atthi gotama.

Jātiyā brāhmaṇo hoti,

bhāradvājo iti bhāsati;

Ahañca kammunā brūmi,

evaṁ jānāhi cakkhuma.

Te na sakkoma ñāpetuṁ,

aññamaññaṁ mayaṁ ubho;

Bhavantaṁ puṭṭhumāgamā,

sambuddhaṁ iti vissutaṁ.

Candaṁ yathā khayātītaṁ,

pecca pañjalikā janā;

Vandamānā namassanti,

lokasmiṁ gotamaṁ.

Cakkhuṁ loke samuppannaṁ,

mayaṁ pucchāma gotamaṁ;

Jātiyā brāhmaṇo hoti,

udāhu bhavati kammunā;

Ajānataṁ no pabrūhi,

yathā jānemu brāhmaṇan”ti.

“Tesaṁ vo ahaṁ byakkhissaṁ,

(vāseṭṭhāti bhagavā)

Anupubbaṁ yathātathaṁ;

Jātivibhaṅgaṁ pāṇānaṁ,

Aññamaññāhi jātiyo.

Tiṇarukkhepi jānātha,

na cāpi paṭijānare;

Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ,

aññamaññā hi jātiyo.

Tato kīṭe paṭaṅge ca,

yāva kunthakipillike;

Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ,

aññamaññā hi jātiyo.

Catuppadepi jānātha,

khuddake ca mahallake;

Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ,

aññamaññā hi jātiyo.

Pādudarepi jānātha,

urage dīghapiṭṭhike;

Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ,

aññamaññā hi jātiyo.

Tato macchepi jānātha,

udake vārigocare;

Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ,

aññamaññā hi jātiyo.

Tato pakkhīpi jānātha,

pattayāne vihaṅgame;

Liṅgaṁ jātimayaṁ tesaṁ,

aññamaññā hi jātiyo.

Yathā etāsu jātīsu,

liṅgaṁ jātimayaṁ puthu;

Evaṁ natthi manussesu,

liṅgaṁ jātimayaṁ puthu.

Na kesehi na sīsehi,

na kaṇṇehi na akkhīhi;

Na mukhena na nāsāya,

na oṭṭhehi bhamūhi vā.

Na gīvāya na aṁsehi,

na udarena na piṭṭhiyā;

Na soṇiyā na urasā,

na sambādhe na methune.

Na hatthehi na pādehi,

naṅgulīhi nakhehi vā;

Na jaṅghāhi na ūrūhi,

na vaṇṇena sarena vā;

Liṅgaṁ jātimayaṁ neva,

yathā aññāsu jātisu.

Paccattañca sarīresu,

manussesvetaṁ na vijjati;

Vokārañca manussesu,

samaññāya pavuccati.

Yo hi koci manussesu,

gorakkhaṁ upajīvati;

Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,

kassako so na brāhmaṇo.

Yo hi koci manussesu,

puthusippena jīvati;

Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,

sippiko so na brāhmaṇo.

Yo hi koci manussesu,

vohāraṁ upajīvati;

Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,

vāṇijo so na brāhmaṇo.

Yo hi koci manussesu,

parapessena jīvati;

Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,

pessako so na brāhmaṇo.

Yo hi koci manussesu,

adinnaṁ upajīvati;

Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,

coro eso na brāhmaṇo.

Yo hi koci manussesu,

issatthaṁ upajīvati;

Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,

yodhājīvo na brāhmaṇo.

Yo hi koci manussesu,

porohiccena jīvati;

Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,

yājako so na brāhmaṇo.

Yo hi koci manussesu,

gāmaṁ raṭṭhañca bhuñjati;

Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,

rājā eso na brāhmaṇo.

Na cāhaṁ brāhmaṇaṁ brūmi,

yonijaṁ mattisambhavaṁ;

Bhovādi nāma so hoti,

sace hoti sakiñcano;

Akiñcanaṁ anādānaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Sabbasaṁyojanaṁ chetvā,

yo ve na paritassati;

Saṅgātigaṁ visaṁyuttaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Chetvā naddhiṁ varattañca,

sandānaṁ sahanukkamaṁ;

Ukkhittapalighaṁ buddhaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Akkosaṁ vadhabandhañca,

aduṭṭho yo titikkhati;

Khantībalaṁ balānīkaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Akkodhanaṁ vatavantaṁ,

sīlavantaṁ anussadaṁ;

Dantaṁ antimasārīraṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Vāripokkharapatteva,

āraggeriva sāsapo;

Yo na limpati kāmesu,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Yo dukkhassa pajānāti,

idheva khayamattano;

Pannabhāraṁ visaṁyuttaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Gambhīrapaññaṁ medhāviṁ,

maggāmaggassa kovidaṁ;

Uttamatthamanuppattaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Asaṁsaṭṭhaṁ gahaṭṭhehi,

anāgārehi cūbhayaṁ;

Anokasārimappicchaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Nidhāya daṇḍaṁ bhūtesu,

tasesu thāvaresu ca;

Yo na hanti na ghāteti,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Aviruddhaṁ viruddhesu,

attadaṇḍesu nibbutaṁ;

Sādānesu anādānaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Yassa rāgo ca doso ca,

māno makkho ca ohito;

Sāsaporiva āraggā,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Akakkasaṁ viññāpaniṁ,

giraṁ saccaṁ udīraye;

Yāya nābhisajje kiñci,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Yo ca dīghaṁ va rassaṁ vā,

aṇuṁ thūlaṁ subhāsubhaṁ;

Loke adinnaṁ nādeti,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Āsā yassa na vijjanti,

asmiṁ loke paramhi ca;

Nirāsāsaṁ visaṁyuttaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Yassālayā na vijjanti,

aññāya akathaṅkathiṁ;

Amatogadhaṁ anuppattaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Yodhapuññañca pāpañca,

ubho saṅgaṁ upaccagā;

Asokaṁ virajaṁ suddhaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Candaṁ va vimalaṁ suddhaṁ,

vippasannaṁ anāvilaṁ;

Nandībhavaparikkhīṇaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Yo imaṁ palipathaṁ duggaṁ,

saṁsāraṁ mohamaccagā;

Tiṇṇo pāraṅgato jhāyī,

anejo akathaṅkathī;

Anupādāya nibbuto,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Yodhakāme pahantvāna,

anāgāro paribbaje;

Kāmabhavaparikkhīṇaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Yodhataṇhaṁ pahantvāna,

anāgāro paribbaje;

Taṇhābhavaparikkhīṇaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Hitvā mānusakaṁ yogaṁ,

dibbaṁ yogaṁ upaccagā;

Sabbayogavisaṁyuttaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Hitvā ratiñca aratiṁ,

sītībhūtaṁ nirūpadhiṁ;

Sabbalokābhibhuṁ vīraṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Cutiṁ yo vedi sattānaṁ,

upapattiñca sabbaso;

Asattaṁ sugataṁ buddhaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Yassa gatiṁ na jānanti,

devā gandhabbamānusā;

Khīṇāsavaṁ arahantaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Yassa pure ca pacchā ca,

majjhe ca natthi kiñcanaṁ;

Akiñcanaṁ anādānaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Usabhaṁ pavaraṁ vīraṁ,

mahesiṁ vijitāvinaṁ;

Anejaṁ nhātakaṁ buddhaṁ,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Pubbenivāsaṁ yo vedi,

saggāpāyañca passati;

Atho jātikkhayaṁ patto,

tamahaṁ brūmi brāhmaṇaṁ.

Samaññā hesā lokasmiṁ,

nāmagottaṁ pakappitaṁ;

Sammuccā samudāgataṁ,

tattha tattha pakappitaṁ.

Dīgharattānusayitaṁ,

diṭṭhigatamajānataṁ;

Ajānantā no pabrunti,

jātiyā hoti brāhmaṇo.

Na jaccā brāhmaṇo hoti,

na jaccā hoti abrāhmaṇo;

Kammunā brāhmaṇo hoti,

kammunā hoti abrāhmaṇo.

Kassako kammunā hoti,

sippiko hoti kammunā;

Vāṇijo kammunā hoti,

pessako hoti kammunā.

Coropi kammunā hoti,

yodhājīvopi kammunā;

Yājako kammunā hoti,

rājāpi hoti kammunā.

Evametaṁ yathābhūtaṁ,

kammaṁ passanti paṇḍitā;

Paṭiccasamuppādadassā,

kammavipākakovidā.

Kammunā vattati loko,

kammunā vattati pajā;

Kammanibandhanā sattā,

rathassāṇīva yāyato.

Tapena brahmacariyena,

saṁyamena damena ca;

Etena brāhmaṇo hoti,

etaṁ brāhmaṇamuttamaṁ.

Tīhi vijjāhi sampanno,

santo khīṇapunabbhavo;

Evaṁ vāseṭṭha jānāhi,

brahmā sakko vijānatan”ti.

Evaṁ vutte, vāseṭṭhabhāradvājā māṇavā bhagavantaṁ etadavocuṁ:

“abhikkantaṁ, bho gotama, abhikkantaṁ, bho gotama.

Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito.

Ete mayaṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca.

Upāsake no bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gate”ti.

Vāseṭṭhasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.