中部第128經（Majjhima Nikāya 128 / Upakkilesasutta）

Majjhima Nikāya 128

Upakkilesasutta

Evaṁ me sutaṁ—

ekaṁ samayaṁ bhagavā kosambiyaṁ viharati ghositārāme.

Tena kho pana samayena kosambiyaṁ bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti.

Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:

“idha, bhante, kosambiyaṁ bhikkhū bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti.

Sādhu, bhante, bhagavā yena te bhikkhū tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā”ti.

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

Atha kho bhagavā yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca:

“alaṁ, bhikkhave, mā bhaṇḍanaṁ, mā kalahaṁ, mā viggahaṁ, mā vivādan”ti.

Evaṁ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:

“āgametu, bhante.

Bhagavā dhammassāmī;

appossukko, bhante, bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāraṁ anuyutto viharatu;

mayametena bhaṇḍanena kalahena viggahena vivādena paññāyissāmā”ti.

Dutiyampi kho bhagavā te bhikkhū etadavoca:

“alaṁ, bhikkhave, mā bhaṇḍanaṁ, mā kalahaṁ, mā viggahaṁ, mā vivādan”ti.

Dutiyampi kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:

“āgametu, bhante.

Bhagavā dhammassāmī;

appossukko, bhante, bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāraṁ anuyutto viharatu;

mayametena bhaṇḍanena kalahena viggahena vivādena paññāyissāmā”ti.

Tatiyampi kho bhagavā te bhikkhū etadavoca:

“alaṁ, bhikkhave, mā bhaṇḍanaṁ, mā kalahaṁ, mā viggahaṁ, mā vivādan”ti.

Tatiyampi kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:

“āgametu, bhante.

Bhagavā dhammassāmī;

appossukko, bhante, bhagavā diṭṭhadhammasukhavihāraṁ anuyutto viharatu;

mayametena bhaṇḍanena kalahena viggahena vivādena paññāyissāmā”ti.

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya kosambiṁ piṇḍāya pāvisi.

Kosambiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto senāsanaṁ saṁsāmetvā pattacīvaramādāya ṭhitakova imā gāthā abhāsi:

“Puthusaddo samajano,

na bālo koci maññatha;

Saṅghasmiṁ bhijjamānasmiṁ,

nāññaṁ bhiyyo amaññaruṁ.

Parimuṭṭhā paṇḍitābhāsā,

vācāgocarabhāṇino;

Yāvicchanti mukhāyāmaṁ,

yena nītā na taṁ vidū.

Akkocchi maṁ avadhi maṁ,

ajini maṁ ahāsi me;

Ye ca taṁ upanayhanti,

veraṁ tesaṁ na sammati.

Akkocchi maṁ avadhi maṁ,

ajini maṁ ahāsi me;

Ye ca taṁ nupanayhanti,

veraṁ tesūpasammati.

Na hi verena verāni,

sammantīdha kudācanaṁ;

Averena ca sammanti,

esa dhammo sanantano.

Pare ca na vijānanti,

mayamettha yamāmase;

Ye ca tattha vijānanti,

tato sammanti medhagā.

Aṭṭhicchinnā pāṇaharā,

gavassadhanahārino;

Raṭṭhaṁ vilumpamānānaṁ,

tesampi hoti saṅgati;

Kasmā tumhākaṁ no siyā.

Sace labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,

Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ;

Abhibhuyya sabbāni parissayāni,

Careyya tenattamano satīmā.

No ce labhetha nipakaṁ sahāyaṁ,

Saddhiṁ caraṁ sādhuvihāri dhīraṁ;

Rājāva raṭṭhaṁ vijitaṁ pahāya,

Eko care mātaṅgaraññeva nāgo.

Ekassa caritaṁ seyyo,

Natthi bāle sahāyatā;

Eko care na ca pāpāni kayirā,

Appossukko mātaṅgaraññeva nāgo”ti.

Atha kho bhagavā ṭhitakova imā gāthā bhāsitvā yena bālakaloṇakāragāmo tenupasaṅkami.

Tena kho pana samayena āyasmā bhagu bālakaloṇakāragāme viharati.

Addasā kho āyasmā bhagu bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ.

Disvāna āsanaṁ paññapesi udakañca pādānaṁ dhovanaṁ.

Nisīdi bhagavā paññatte āsane.

Nisajja pāde pakkhālesi.

Āyasmāpi kho bhagu bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ bhaguṁ bhagavā etadavoca:

“kacci, bhikkhu, khamanīyaṁ, kacci yāpanīyaṁ, kacci piṇḍakena na kilamasī”ti?

“Khamanīyaṁ bhagavā, yāpanīyaṁ bhagavā, na cāhaṁ, bhante, piṇḍakena kilamāmī”ti.

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ bhaguṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā yena pācīnavaṁsadāyo tenupasaṅkami.

Tena kho pana samayena āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo pācīnavaṁsadāye viharanti.

Addasā kho dāyapālo bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ.

Disvāna bhagavantaṁ etadavoca:

“mā, mahāsamaṇa, etaṁ dāyaṁ pāvisi.

Santettha tayo kulaputtā attakāmarūpā viharanti.

Mā tesaṁ aphāsumakāsī”ti.

Assosi kho āyasmā anuruddho dāyapālassa bhagavatā saddhiṁ mantayamānassa.

Sutvāna dāyapālaṁ etadavoca:

“mā, āvuso dāyapāla, bhagavantaṁ vāresi.

Satthā no bhagavā anuppatto”ti.

Atha kho āyasmā anuruddho yenāyasmā ca nandiyo yenāyasmā ca kimilo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantañca nandiyaṁ āyasmantañca kimilaṁ etadavoca:

“abhikkamathāyasmanto, abhikkamathāyasmanto, satthā no bhagavā anuppatto”ti.

Atha kho āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo bhagavantaṁ paccuggantvā

eko bhagavato pattacīvaraṁ paṭiggahesi, eko āsanaṁ paññapesi, eko pādodakaṁ upaṭṭhapesi.

Nisīdi bhagavā paññatte āsane.

Nisajja pāde pakkhālesi.

Tepi kho āyasmanto bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ anuruddhaṁ bhagavā etadavoca:

“kacci vo, anuruddhā, khamanīyaṁ, kacci yāpanīyaṁ, kacci piṇḍakena na kilamathā”ti?

“Khamanīyaṁ bhagavā, yāpanīyaṁ bhagavā, na ca mayaṁ, bhante, piṇḍakena kilamāmā”ti.

“Kacci pana vo, anuruddhā, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharathā”ti?

“Taggha mayaṁ, bhante, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharāmā”ti.

“Yathā kathaṁ pana tumhe, anuruddhā, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharathā”ti?

“Idha mayhaṁ, bhante, evaṁ hoti:

‘lābhā vata me, suladdhaṁ vata me

yohaṁ evarūpehi sabrahmacārīhi saddhiṁ viharāmī’ti.

Tassa mayhaṁ, bhante, imesu āyasmantesu mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca,

mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca,

mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca.

Tassa, mayhaṁ, bhante, evaṁ hoti:

‘yannūnāhaṁ sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vatteyyan’ti.

So kho ahaṁ, bhante, sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vattāmi.

Nānā hi kho no, bhante, kāyā, ekañca pana maññe cittan”ti.

Āyasmāpi kho nandiyo …pe…

āyasmāpi kho kimilo bhagavantaṁ etadavoca:

“mayhampi kho, bhante, evaṁ hoti:

‘lābhā vata me, suladdhaṁ vata me

yohaṁ evarūpehi sabrahmacārīhi saddhiṁ viharāmī’ti.

Tassa mayhaṁ, bhante, imesu āyasmantesu mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca,

mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca,

mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhitaṁ āvi ceva raho ca.

Tassa mayhaṁ, bhante, evaṁ hoti:

‘yannūnāhaṁ sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vatteyyan’ti.

So kho ahaṁ, bhante, sakaṁ cittaṁ nikkhipitvā imesaṁyeva āyasmantānaṁ cittassa vasena vattāmi.

Nānā hi kho no, bhante, kāyā, ekañca pana maññe cittanti.

Evaṁ kho mayaṁ, bhante, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharāmā”ti.

“Sādhu sādhu, anuruddhā.

Kacci pana vo, anuruddhā, appamattā ātāpino pahitattā viharathā”ti?

“Taggha mayaṁ, bhante, appamattā ātāpino pahitattā viharāmā”ti.

“Yathā kathaṁ pana tumhe, anuruddhā, appamattā ātāpino pahitattā viharathā”ti?

“Idha, bhante, amhākaṁ yo paṭhamaṁ gāmato piṇḍāya paṭikkamati, so āsanāni paññapeti, pānīyaṁ paribhojanīyaṁ upaṭṭhāpeti, avakkārapātiṁ upaṭṭhāpeti.

Yo pacchā gāmato piṇḍāya paṭikkamati—sace hoti bhuttāvaseso, sace ākaṅkhati, bhuñjati; no ce ākaṅkhati, appaharite vā chaḍḍeti apāṇake vā udake opilāpeti—

so āsanāni paṭisāmeti, pānīyaṁ paribhojanīyaṁ paṭisāmeti, avakkārapātiṁ dhovitvā paṭisāmeti, bhattaggaṁ sammajjati.

Yo passati pānīyaghaṭaṁ vā paribhojanīyaghaṭaṁ vā vaccaghaṭaṁ vā rittaṁ tucchaṁ so upaṭṭhāpeti.

Sacassa hoti avisayhaṁ, hatthavikārena dutiyaṁ āmantetvā hatthavilaṅghakena upaṭṭhāpema, na tveva mayaṁ, bhante, tappaccayā vācaṁ bhindāma.

Pañcāhikaṁ kho pana mayaṁ, bhante, sabbarattiṁ dhammiyā kathāya sannisīdāma.

Evaṁ kho mayaṁ, bhante, appamattā ātāpino pahitattā viharāmā”ti.

“Sādhu sādhu, anuruddhā.

Atthi pana vo, anuruddhā, evaṁ appamattānaṁ ātāpīnaṁ pahitattānaṁ viharataṁ uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanaviseso adhigato phāsuvihāro”ti?

“Idha mayaṁ, bhante, appamattā ātāpino pahitattā viharantā obhāsañceva sañjānāma dassanañca rūpānaṁ.

So kho pana no obhāso nacirasseva antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ;

tañca nimittaṁ nappaṭivijjhāmā”ti.

“Taṁ kho pana vo, anuruddhā, nimittaṁ paṭivijjhitabbaṁ.

Ahampi sudaṁ, anuruddhā, pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno obhāsañceva sañjānāmi dassanañca rūpānaṁ.

So kho pana me obhāso nacirasseva antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘ko nu kho hetu ko paccayo yena me obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānan’ti?

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘vicikicchā kho me udapādi, vicikicchādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissatī’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā, appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi dassanañca rūpānaṁ.

So kho pana me obhāso nacirasseva antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘ko nu kho hetu ko paccayo yena me obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānan’ti?

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘amanasikāro kho me udapādi, amanasikārādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘thinamiddhaṁ kho me udapādi, thinamiddhādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘chambhitattaṁ kho me udapādi, chambhitattādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Seyyathāpi, anuruddhā, puriso addhānamaggappaṭipanno, tassa ubhatopasse vaṭṭakā uppateyyuṁ, tassa tatonidānaṁ chambhitattaṁ uppajjeyya;

evameva kho me, anuruddhā, chambhitattaṁ udapādi, chambhitattādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘uppilaṁ kho me udapādi, uppilādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Seyyathāpi, anuruddhā, puriso ekaṁ nidhimukhaṁ gavesanto sakideva pañcanidhimukhāni adhigaccheyya, tassa tatonidānaṁ uppilaṁ uppajjeyya;

evameva kho me, anuruddhā, uppilaṁ udapādi, uppilādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘duṭṭhullaṁ kho me udapādi, duṭṭhullādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilaṁ, na duṭṭhullan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘accāraddhavīriyaṁ kho me udapādi, accāraddhavīriyādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Seyyathāpi, anuruddhā, puriso ubhohi hatthehi vaṭṭakaṁ gāḷhaṁ gaṇheyya, so tattheva patameyya;

evameva kho me, anuruddhā, accāraddhavīriyaṁ udapādi, accāraddhavīriyādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilaṁ, na duṭṭhullaṁ, na accāraddhavīriyan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘atilīnavīriyaṁ kho me udapādi, atilīnavīriyādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Seyyathāpi, anuruddhā, puriso vaṭṭakaṁ sithilaṁ gaṇheyya, so tassa hatthato uppateyya;

evameva kho me, anuruddhā, atilīnavīriyaṁ udapādi, atilīnavīriyādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilaṁ, na duṭṭhullaṁ, na accāraddhavīriyaṁ, na atilīnavīriyan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘abhijappā kho me udapādi, abhijappādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilaṁ, na duṭṭhullaṁ, na accāraddhavīriyaṁ, na atilīnavīriyaṁ, na abhijappā’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā …pe…

tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘nānattasaññā kho me udapādi, nānattasaññādhikaraṇañca pana me samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilaṁ, na duṭṭhullaṁ, na accāraddhavīriyaṁ, na atilīnavīriyaṁ, na abhijappā, na nānattasaññā’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā, appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi dassanañca rūpānaṁ.

So kho pana me obhāso nacirasseva antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Tassa mayhaṁ anuruddhā etadahosi:

‘ko nu kho hetu ko paccayo yena me obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānan’ti.

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘atinijjhāyitattaṁ kho me rūpānaṁ udapādi, atinijjhāyitattādhikaraṇañca pana me rūpānaṁ samādhi cavi.

Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ.

Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhaṁ, na chambhitattaṁ, na uppilaṁ, na duṭṭhullaṁ, na accāraddhavīriyaṁ, na atilīnavīriyaṁ, na abhijappā, na nānattasaññā, na atinijjhāyitattaṁ rūpānan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā, ‘vicikicchā cittassa upakkileso’ti—iti viditvā vicikicchaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘amanasikāro cittassa upakkileso’ti—iti viditvā amanasikāraṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘thinamiddhaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā thinamiddhaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘chambhitattaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā chambhitattaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘uppilaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā uppilaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘duṭṭhullaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā duṭṭhullaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘accāraddhavīriyaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā accāraddhavīriyaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘atilīnavīriyaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā atilīnavīriyaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘abhijappā cittassa upakkileso’ti—iti viditvā abhijappaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘nānattasaññā cittassa upakkileso’ti—iti viditvā nānattasaññaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ,

‘atinijjhāyitattaṁ rūpānaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā atinijjhāyitattaṁ rūpānaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahiṁ.

So kho ahaṁ, anuruddhā, appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañhi kho sañjānāmi, na ca rūpāni passāmi;

rūpāni hi kho passāmi, na ca obhāsaṁ sañjānāmi:

‘kevalampi rattiṁ, kevalampi divaṁ, kevalampi rattindivaṁ’.

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘ko nu kho hetu ko paccayo yvāhaṁ obhāsañhi kho sañjānāmi na ca rūpāni passāmi;

rūpāni hi kho passāmi na ca obhāsaṁ sañjānāmi—

kevalampi rattiṁ, kevalampi divaṁ, kevalampi rattindivan’ti.

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘yasmiñhi kho ahaṁ samaye rūpanimittaṁ amanasikaritvā obhāsanimittaṁ manasi karomi, obhāsañhi kho tasmiṁ samaye sañjānāmi, na ca rūpāni passāmi.

Yasmiṁ panāhaṁ samaye obhāsanimittaṁ amanasikaritvā rūpanimittaṁ manasi karomi, rūpāni hi kho tasmiṁ samaye passāmi na ca obhāsaṁ sañjānāmi—

kevalampi rattiṁ, kevalampi divaṁ, kevalampi rattindivan’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā, appamatto ātāpī pahitatto viharanto parittañceva obhāsaṁ sañjānāmi, parittāni ca rūpāni passāmi;

appamāṇañceva obhāsaṁ sañjānāmi, appamāṇāni ca rūpāni passāmi:

‘kevalampi rattiṁ, kevalampi divaṁ, kevalampi rattindivaṁ’.

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘ko nu kho hetu ko paccayo yvāhaṁ parittañceva obhāsaṁ sañjānāmi, parittāni ca rūpāni passāmi;

appamāṇañceva obhāsaṁ sañjānāmi, appamāṇāni ca rūpāni passāmi—

kevalampi rattiṁ, kevalampi divaṁ, kevalampi rattindivan’ti.

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘yasmiṁ kho me samaye paritto samādhi hoti, parittaṁ me tasmiṁ samaye cakkhu hoti.

Sohaṁ parittena cakkhunā parittañceva obhāsaṁ sañjānāmi, parittāni ca rūpāni passāmi.

Yasmiṁ pana me samaye appamāṇo samādhi hoti, appamāṇaṁ me tasmiṁ samaye cakkhu hoti.

Sohaṁ appamāṇena cakkhunā appamāṇañceva obhāsaṁ sañjānāmi, appamāṇāni ca rūpāni passāmi—

kevalampi rattiṁ, kevalampi divaṁ, kevalampi rattindivan’ti.

Yato kho me, anuruddhā, ‘vicikicchā cittassa upakkileso’ti—iti viditvā vicikicchā cittassa upakkileso pahīno ahosi,

‘amanasikāro cittassa upakkileso’ti—iti viditvā amanasikāro cittassa upakkileso pahīno ahosi,

‘thinamiddhaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā thinamiddhaṁ cittassa upakkileso pahīno ahosi,

‘chambhitattaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā chambhitattaṁ cittassa upakkileso pahīno ahosi,

‘uppilaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā uppilaṁ cittassa upakkileso pahīno ahosi,

‘duṭṭhullaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā duṭṭhullaṁ cittassa upakkileso pahīno ahosi,

‘accāraddhavīriyaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā accāraddhavīriyaṁ cittassa upakkileso pahīno ahosi,

‘atilīnavīriyaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā atilīnavīriyaṁ cittassa upakkileso pahīno ahosi,

‘abhijappā cittassa upakkileso’ti—iti viditvā abhijappā cittassa upakkileso pahīno ahosi,

‘nānattasaññā cittassa upakkileso’ti—iti viditvā nānattasaññā cittassa upakkileso pahīno ahosi,

‘atinijjhāyitattaṁ rūpānaṁ cittassa upakkileso’ti—iti viditvā atinijjhāyitattaṁ rūpānaṁ cittassa upakkileso pahīno ahosi.

Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi:

‘ye kho me cittassa upakkilesā te me pahīnā.

Handa dānāhaṁ tividhena samādhiṁ bhāvemī’ti.

So kho ahaṁ, anuruddhā, savitakkampi savicāraṁ samādhiṁ bhāvesiṁ, avitakkampi vicāramattaṁ samādhiṁ bhāvesiṁ, avitakkampi avicāraṁ samādhiṁ bhāvesiṁ, sappītikampi samādhiṁ bhāvesiṁ, nippītikampi samādhiṁ bhāvesiṁ, sātasahagatampi samādhiṁ bhāvesiṁ, upekkhāsahagatampi samādhiṁ bhāvesiṁ.

Yato kho me, anuruddhā, savitakkopi savicāro samādhi bhāvito ahosi, avitakkopi vicāramatto samādhi bhāvito ahosi, avitakkopi avicāro samādhi bhāvito ahosi, sappītikopi samādhi bhāvito ahosi, nippītikopi samādhi bhāvito ahosi, sātasahagatopi samādhi bhāvito ahosi, upekkhāsahagatopi samādhi bhāvito ahosi.

Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi,

akuppā me cetovimutti. Ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo”ti.

Idamavoca bhagavā.

Attamano āyasmā anuruddho bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.

Upakkilesasuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.