相應部第606經（Saṁyutta Nikāya 22.87 / 9. Theravagga / Vakkalisutta）

Saṁyutta Nikāya 22.87

9. Theravagga

Vakkalisutta

Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.

Tena kho pana samayena āyasmā vakkali kumbhakāranivesane viharati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.

Atha kho āyasmā vakkali upaṭṭhāke āmantesi:

“etha tumhe, āvuso, yena bhagavā tenupasaṅkamatha; upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandatha:

‘vakkali, bhante, bhikkhu ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno, so bhagavato pāde sirasā vandatī’ti.

Evañca vadetha:

‘sādhu kira, bhante, bhagavā yena vakkali bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā’”ti.

“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato vakkalissa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:

“vakkali, bhante, bhikkhu ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno, so bhagavato pāde sirasā vandati;

evañca pana vadeti:

‘sādhu kira, bhante, bhagavā yena vakkali bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā’”ti.

Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya yenāyasmā vakkali tenupasaṅkami.

Addasā kho āyasmā vakkali bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ. Disvāna mañcake samadhosi.

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ vakkaliṁ etadavoca:

“alaṁ, vakkali, mā tvaṁ mañcake samadhosi.

Santimāni āsanāni paññattāni; tatthāhaṁ nisīdissāmī”ti.

Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ vakkaliṁ etadavoca:

“kacci te, vakkali, khamanīyaṁ, kacci yāpanīyaṁ, kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti, no abhikkamanti; paṭikkamosānaṁ paññāyati, no abhikkamo”ti?

“Na me, bhante, khamanīyaṁ, na yāpanīyaṁ; bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti, no paṭikkamanti; abhikkamosānaṁ paññāyati, no paṭikkamo”ti.

“Kacci te, vakkali, na kiñci kukkuccaṁ, na koci vippaṭisāro”ti?

“Taggha me, bhante, anappakaṁ kukkuccaṁ, anappako vippaṭisāro”ti.

“Kacci pana taṁ, vakkali, attā sīlato na upavadatī”ti?

“Na kho maṁ, bhante, attā sīlato upavadatī”ti.

“No ce kira taṁ, vakkali, attā sīlato upavadati; atha kiñca te kukkuccaṁ ko ca vippaṭisāro”ti?

“Cirapaṭikāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkamitukāmo, natthi ca me kāyasmiṁ tāvatikā balamattā, yāvatāhaṁ bhagavantaṁ dassanāya upasaṅkameyyan”ti.

“Alaṁ, vakkali, kiṁ te iminā pūtikāyena diṭṭhena?

Yo kho, vakkali, dhammaṁ passati so maṁ passati;

yo maṁ passati so dhammaṁ passati.

Dhammañhi, vakkali, passanto maṁ passati;

maṁ passanto dhammaṁ passati.

Taṁ kiṁ maññasi, vakkali,

rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?

“Aniccaṁ, bhante”.

“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?

“Dukkhaṁ, bhante”.

“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:

‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?

“No hetaṁ, bhante”.

“Vedanā …

saññā …

saṅkhārā …

viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?

“Aniccaṁ, bhante” …pe…

eso me attāti?

“No hetaṁ, bhante”.

“Tasmātiha …pe…

evaṁ passaṁ …pe…

nāparaṁ itthattāyāti pajānātī”ti.

Atha kho bhagavā āyasmantaṁ vakkaliṁ iminā ovādena ovaditvā uṭṭhāyāsanā yena gijjhakūṭo pabbato tena pakkāmi.

Atha kho āyasmā vakkali acirapakkantassa bhagavato upaṭṭhāke āmantesi:

“etha maṁ, āvuso, mañcakaṁ āropetvā yena isigilipassaṁ kāḷasilā tenupasaṅkamatha.

Kathañhi nāma mādiso antaraghare kālaṁ kattabbaṁ maññeyyā”ti?

“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato vakkalissa paṭissutvā āyasmantaṁ vakkaliṁ mañcakaṁ āropetvā yena isigilipassaṁ kāḷasilā tenupasaṅkamiṁsu.

Atha kho bhagavā tañca rattiṁ tañca divāvasesaṁ gijjhakūṭe pabbate vihāsi.

Atha kho dve devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ gijjhakūṭaṁ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu …pe… ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.

Ekamantaṁ ṭhitā kho ekā devatā bhagavantaṁ etadavoca:

“vakkali, bhante, bhikkhu vimokkhāya cetetī”ti.

Aparā devatā bhagavantaṁ etadavoca:

“so hi nūna, bhante, suvimutto vimuccissatī”ti.

Idamavocuṁ tā devatāyo.

Idaṁ vatvā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyiṁsu.

Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena bhikkhū āmantesi:

“etha tumhe, bhikkhave, yena vakkali bhikkhu tenupasaṅkamatha; upasaṅkamitvā vakkaliṁ bhikkhuṁ evaṁ vadetha:

‘Suṇāvuso tvaṁ, vakkali, bhagavato vacanaṁ dvinnañca devatānaṁ.

Imaṁ, āvuso, rattiṁ dve devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ gijjhakūṭaṁ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.

Ekamantaṁ ṭhitā kho, āvuso, ekā devatā bhagavantaṁ etadavoca—

vakkali, bhante, bhikkhu vimokkhāya cetetīti.

Aparā devatā bhagavantaṁ etadavoca—

so hi nūna, bhante, suvimutto vimuccissatīti.

Bhagavā ca taṁ, āvuso vakkali, evamāha—

mā bhāyi, vakkali;

mā bhāyi, vakkali.

Apāpakaṁ te maraṇaṁ bhavissati, apāpikā kālakiriyā’”ti.

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā yenāyasmā vakkali tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ vakkaliṁ etadavocuṁ:

“suṇāvuso vakkali, bhagavato vacanaṁ dvinnañca devatānan”ti.

Atha kho āyasmā vakkali upaṭṭhāke āmantesi:

“etha maṁ, āvuso, mañcakā oropetha.

Kathañhi nāma mādiso ucce āsane nisīditvā tassa bhagavato sāsanaṁ sotabbaṁ maññeyyā”ti.

“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato vakkalissa paṭissutvā āyasmantaṁ vakkaliṁ mañcakā oropesuṁ.

“Imaṁ, āvuso, rattiṁ dve devatāyo abhikkantāya rattiyā …pe… ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.

Ekamantaṁ ṭhitā kho, āvuso, ekā devatā bhagavantaṁ etadavoca:

‘vakkali, bhante, bhikkhu vimokkhāya cetetī’ti.

Aparā devatā bhagavantaṁ etadavoca:

‘so hi nūna, bhante, suvimutto vimuccissatī’ti.

Bhagavā ca taṁ, āvuso vakkali, evamāha:

‘mā bhāyi, vakkali;

mā bhāyi, vakkali.

Apāpakaṁ te maraṇaṁ bhavissati, apāpikā kālakiriyā’”ti.

“Tena hāvuso, mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandatha:

‘vakkali, bhante, bhikkhu ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.

So bhagavato pāde sirasā vandatī’ti.

Evañca vadetha:

‘rūpaṁ aniccaṁ.

Tāhaṁ, bhante, na kaṅkhāmi.

Yadaniccaṁ taṁ dukkhanti na vicikicchāmi.

Yadaniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, natthi me tattha chando vā rāgo vā pemaṁ vāti na vicikicchāmi.

Vedanā aniccā.

Tāhaṁ, bhante, na kaṅkhāmi.

Yadaniccaṁ taṁ dukkhanti na vicikicchāmi.

Yadaniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, natthi me tattha chando vā rāgo vā pemaṁ vāti na vicikicchāmi.

Saññā …

saṅkhārā aniccā.

Tāhaṁ, bhante, na kaṅkhāmi.

Yadaniccaṁ taṁ dukkhanti na vicikicchāmi.

Yadaniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, natthi me tattha chando vā rāgo vā pemaṁ vāti na vicikicchāmi.

Viññāṇaṁ aniccaṁ.

Tāhaṁ, bhante, na kaṅkhāmi.

Yadaniccaṁ taṁ dukkhanti na vicikicchāmi.

Yadaniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, natthi me tattha chando vā rāgo vā pemaṁ vāti na vicikicchāmī’”ti.

“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato vakkalissa paṭissutvā pakkamiṁsu.

Atha kho āyasmā vakkali acirapakkantesu tesu bhikkhūsu satthaṁ āharesi.

Atha kho te bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:

“vakkali, bhante, bhikkhu ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno;

so bhagavato pāde sirasā vandati;

evañca vadeti:

‘rūpaṁ aniccaṁ.

Tāhaṁ, bhante, na kaṅkhāmi.

Yadaniccaṁ taṁ dukkhanti na vicikicchāmi.

Yadaniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, natthi me tattha chando vā rāgo vā pemaṁ vāti na vicikicchāmi.

Vedanā …

saññā …

saṅkhārā …

viññāṇaṁ aniccaṁ.

Tāhaṁ, bhante, na kaṅkhāmi.

Yadaniccaṁ taṁ dukkhanti na vicikicchāmi.

Yadaniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, natthi me tattha chando vā rāgo vā pemaṁ vāti na vicikicchāmī’”ti.

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

“āyāma, bhikkhave, yena isigilipassaṁ kāḷasilā tenupasaṅkamissāma;

yattha vakkalinā kulaputtena satthamāharitan”ti.

“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

Atha kho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṁ yena isigilipassaṁ kāḷasilā tenupasaṅkami.

Addasā kho bhagavā āyasmantaṁ vakkaliṁ dūratova mañcake vivattakkhandhaṁ semānaṁ.

Tena kho pana samayena dhūmāyitattaṁ timirāyitattaṁ gacchateva purimaṁ disaṁ, gacchati pacchimaṁ disaṁ, gacchati uttaraṁ disaṁ, gacchati dakkhiṇaṁ disaṁ, gacchati uddhaṁ disaṁ, gacchati adho disaṁ, gacchati anudisaṁ.

Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

“passatha no tumhe, bhikkhave, etaṁ dhūmāyitattaṁ timirāyitattaṁ gacchateva purimaṁ disaṁ …pe… gacchati anudisan”ti.

“Evaṁ, bhante”.

“Eso kho, bhikkhave, māro pāpimā vakkalissa kulaputtassa viññāṇaṁ samanvesati:

‘kattha vakkalissa kulaputtassa viññāṇaṁ patiṭṭhitan’ti?

Appatiṭṭhitena ca, bhikkhave, viññāṇena vakkali kulaputto parinibbuto”ti.

Pañcamaṁ.